تفاوت های کلیدی پیچ های میلی متری (Metric) و اینچی؛ چطور اشتباه نکنیم؟
تفاوت های پیچ های میلی متری (Metric) و اینچی
سلام به همراهان همیشگی شهرپیچ؛ برای همه ی ما حداقل یک بار پیش آمده وسط تعمیر یک دستگاه وارداتی، خودرو، یا یک قطعه صنعتی هستیم، یک پیچ پیدا می کنیم که از نظر ظاهری دقیقاً هم سایز مهره است؛ با دست کمی آن را می پیچانیم، یکی دو دور اول خوب جلو می رود اما یک دفعه سفت می شود. فشار را بیشتر می کنیم و… تق! رزوه هرز می شود یا پیچ داخل مهره می بُرد. یکی از بزرگترین دردسرهای فنی در ایران، همین تشخیص گام پیچ دستگاه های وارداتی است؛ مشکلی که ریشه آن اغلب در تفاوت پیچ میلی متری و اینچی نهفته است. قفل کردن پیچ ها در این مواقع به خاطر تفاوت در سیستم طراحی آن هاست. در این مقاله می خواهیم خیلی ساده، کاربردی یاد بگیریم که چطور تفاوت این دو غول دنیای اتصالات را تشخیص دهیم تا دیگر قطعه ای را خراب نکنیم.
داستان این دوتا زبان مختلف؛ تفاوت پیچ میلی متری و اینچی در چیست؟
دنیای پیچ و مهره ها به دو زبان کاملاً متفاوت صحبت می کند. اگر این دو زبان را بلد نباشید، انگار دارید با یک فرد آلمانی، چینی صحبت می کنید! تفاوت پیچ میلی متری و اینچی در اصل به کشور سازنده و استاندارد طراحی آن قطعه برمی گردد.
رزوه مِتریک (میلی متری)؛ استاندارد محبوب و آشنا
این همان استانداردی است که ما در ایران کاملاً با آن بزرگ شده ایم. در سیستم متریک (ISO)، همه ی اندازه ها بر اساس میلی متر است. وقتی می گویند یک پیچ M8 است، یعنی قطر نامی آن ۸ میلی متر است. گام پیچ هم در این سیستم، فاصله نوک یک رزوه تا نوک رزوه ی بعدی بر اساس میلی متر است (مثلاً گام ۱.۲۵ میلی متر).
رزوه اینچی؛ یادگار سیستم آمریکایی و بریتانیایی
اگر دستگاهی که روی آن کار می کنید آمریکایی، انگليسی یا گاهی ژاپنی قدیمی باشد، به احتمال زیاد با سیستم اینچی (مثل استانداردهای UNC و UNF) طرف هستید. اینجا دیگر خبری از میلی متر نیست. قطر پیچ بر اساس کسرهایی از اینچ (مثل ۱/۴ یا ۳/۸ اینچ) بیان می شود و به جای فاصله دو رزوه، تعداد رزوه در یک اینچ (TPI) شمرده می شود.
بزرگترین اشتباه فنی؛ چرا نباید این دوتا پیچ رو جای هم ببندیم؟
یک اشتباه رایج میان کاربران عمومی و حتی برخی فنی کارهای کم تجربه این است که فکر می کنند چون پیچ ۱/۲ اینچی تقریباً هم سایز پیچ ۱۲ میلی متری است، می توان آن ها را جای هم استفاده کرد.
فاجعه ای به نام بریدن رزوه مهره و هرز شدن آن
زاویه دنده ها در پیچ متریک و اینچی معمولاً با هم فرق دارد (اغلب هر دو ۶۰ درجه هستند اما شکل پروفیل و گام آن ها کاملاً متفاوت است). وقتی یک پیچ اینچی را به زور وارد مهره میلی متری می کنید، رزوه ها روی هم سوار نمی شوند، بلکه روی هم راه می روند! نتیجه علت هرز شدن و بریدن رزوه مهره دقیقاً همینجاست. پیچ قفل می کند، با فشار آچار رزوه های نرم تر تراشیده می شوند و قطعه گران قیمت شما عملاً نابود می شود.
چگونه گام پیچ را مشخص کنیم؟ آموزش قدم به قدم تشخیص گام پیچ
برای اینکه کار به جاهای باریک نکشد، باید قبل از بستن هر پیچی، هویت آن را مشخص کنیم. اما چگونه گام پیچ را مشخص کنیم؟
انواع رزوه پیچ؛ چشمی چطور حدس بزنیم؟
اگر به انواع رزوه پیچ نگاه کنید، پیچ های مِتریک دنده های منظم و مشخصی دارند. در مقابل، پیچ های اینچی بسته به اینکه از نوع دنده درشت (UNC) باشند یا دنده ریز (UNF)، رزوه هایشان یا خیلی از هم فاصله دارد یا خیلی به هم چسبیده و ظریف است. البته تشخیص چشمی همیشه دقیق نیست و نباید به آن متمسک شد.
نحوه استفاده از گام سنج پیچ (قدم به قدم)
بهترین و مهندسی ترین روش، استفاده از ابزاری به نام گام سنج یا همان “شابلون دنده” است.
- تمیزکاری: اول رزوه های پیچ را با دستمال یا فرچه کاملاً تمیز کنید تا گریس و براده روی آن نباشد.
- انتخاب شابلون مناسب: گام سنج ها دو دسته برگچه دارند؛ یکی روی آن نوشته شده Metric یا ۶۰∘ و دیگری نوشته شده Withworth یا Inch .
- تست و خطا: برگچه های مختلف را یکی یکی روی رزوه های پیچ قرار دهید.
- پیدا کردن تطابق کامل: برگچه ای درست است که دنده هایش مثل دندانه های چرخ دنده، کاملاً و بدون هیچ فاصله ای درون رزوه های پیچ چفت شود. اگر نوری از زیر دنده ها عبور نکرد، گام پیچ همان عددی است که روی آن برگچه حک شده است.
جدول تبدیل سایز پیچ ها؛ حلال مشکلات در تعمیرگاه
داشتن یک جدول تبدیل سایز پیچ ها در هر کارگاه و مغازه ای از نان شب واجب تر است. این جدول به شما نشان می دهد که سایزهای اینچی دقیقاً معادل چه سایزی در سیستم میلی متری هستند تا بتوانید ابزار مناسب (مثل آچار یا قلاویز) را انتخاب کنید.
چطور از فرمول تبدیل پیچ اینچی به میلی متری استفاده کنیم؟
اگر به جدول دسترسی ندارید، یک فرمول ساده برای تبدیل پیچ اینچی به میلی متری وجود دارد.ئهر اینچ دقیقاً ۲۵.۴ میلی متر است.
فرمول ساده: سایز کسر اینچ را به اعشار تبدیل کنید و آن را در عدد ۲۵.۴ ضرب کنید.
مثال: برای یک پیچ ۱/۲ اینچ:
0.5×25.4=12.7 mm
این یعنی قطر این پیچ ۱۲.۷ میلی متر است؛ پس آچار ۱۲ برای آن کوچک و آچار ۱۳ برای آن کمی گشاد خواهد بود و شما باید از آچار مخصوص اینچی (آچار ۱/۲) استفاده کنید!
سوالات متداول (FAQ)
۱. تفاوت رزوه متریک و اینچی رو چطور بدون ابزار بفهمیم؟
بدون ابزار کار سخت است، اما یک راه وجود دارد؛ پیچ را در دست بگیرید و سعی کنید یک مهره ی استاندارد میلی متری (که از سایزش مطمئن هستید) را روی آن ببندید. اگر مهره بعد از دو دور چرخیدن قفل شد، به احتمال ۹۰ درصد پیچ شما اینچی است. همچنین سر پیچ های اینچی (گرید بالا) معمولاً خطوطی حک شده، در حالی که روی پیچ های متریک اعدادی مثل ۸.۸ یا ۱۰.۹ نوشته می شود.
۲. علت هرز شدن و بریدن رزوه مهره بعد از تعویض پیچ چیه؟
دلیل اصلی آن هم خوانی نداشتن گام پیچ جدید با مهره قبلی است. حتی اگر قطر دو پیچ یکی باشد، اگر یکی مِتریک و دیگری اینچی باشد، رزوه ها هم را قطع می کنند و باعث بریدن یا هرز شدن مهره می شوند.
۳. گام سنج میلی متری با اینچی چه فرقی داره؟
در گام سنج میلی متری، عدد روی برگچه ها نشاندهنده ی فاصله بین دو رزوه به میلی متر است (مثلاً 1.5). اما در گام سنج اینچی، عدد روی برگچه نشان می دهد که در طول یک اینچ (۲۵.۴ میلی متر) چند عدد دنده وجود دارد (مثلاً 20 دنده در اینچ).
۴. آیا می شه روی رزوه اینچی، مهره میلی متری بست؟
به هیچ وجه! این کار یک اشتباه بزرگ مهندسی است. حتی اگر با زور آچار این کار را بکنید، رزوه ها کچل می شوند و اتصالی که ایجاد می شود هیچ گونه مقاومت فنی و ایمنی نخواهد داشت.
جمع بندی و بخش کاربردی
تشخیص تفاوت پیچ میلی متری و اینچی شاید در نگاه اول کمی گیج کننده به نظر برسد، اما با تهیه یک گام سنج و داشتن یک جدول تبدیل سایز روی دیوار کارگاه، می توانید برای همیشه جلوی خسارت های سنگین ناشی از بریدن رزوه ها را بگیرید. یادتان باشد در کارهای فنی، همیشه “دو بار اندازه گیری کن و یک بار ببند!”
